Wat gedrag écht vertelt

Emmy Goossens
16 okt 2025
4 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 21 jan

Over afstemming, draagkracht en professioneel beschikbaar blijven

Werken met mensen betekent werken met gedrag. En wie werkt in contexten waar spanning oploopt, veiligheid wankelt of verandering moeizaam verloopt, weet: gedrag laat zich zelden vangen in eenvoudige verklaringen.

Deze reflectie is mijn poging om orde te brengen in wat zich in de praktijk vaak tegelijk aandient: zoeken, twijfelen, afstemmen, begrenzen, herstellen. Niet door alles te willen oplossen, maar door scherper te leren kijken naar wat gedrag probeert te doen.

Klein beginnen houdt beweging mogelijk

Een nieuwe periode voelt vaak groot. Nieuwe verwachtingen, nieuwe ritmes, nieuwe plannen. Ook bij mij. En tegelijk merk ik telkens opnieuw hoe helpend het is om net klein te beginnen.

Niet met grote voornemens, maar met één vraag. Eén aanpassing in tempo. Eén bewuste keuze in hoe ik aanwezig ben. Een nieuwe start hoeft niet groots te zijn, wel echt. Eén stap, één vraag, één contactmoment kan al verschil maken — voor je cliënt, je collega, of jezelf.

Soms vraagt je lijf om rust, terwijl je hoofd roept “nog even doorzetten”. Die spanning — tussen doorgaan en afstemmen — is herkenbaar voor veel hulpverleners. Het is geen teken van zwakte, maar van betrokkenheid. De vraag is niet of je die spanning voelt, maar hoe je ermee omgaat.

Zelf moet ik mezelf er ook nog aan herinneren: professioneel zijn is niet alleen sterk doorduwen, maar vooral eerlijk afstemmen — op de ander én op jezelf. En dat betekent soms trager gaan dan je hoofd wil.

Gedrag lezen als bescherming

Gedrag dat botst, irriteert of uitput, roept snel de neiging op om te corrigeren, begrenzen of oplossen. Maar zodra je het gedrag leert lezen als strategie, verandert er iets.

Het Dynamisch Maturatie Model (DMM) kijkt niet naar “goed” of “fout”, maar naar de functie van gedrag. Vaak beschermt het namelijk tegen iets dat vroeger ontbrak of onveilig voelde (troost, voorspelbaarheid, erkenning). Die strategie was ooit slim; vandaag werkt ze soms tegen. Als we alleen het label zien, alleen het "probleem", dan missen we de bedoeling.

Wat probeert dit gedrag te beschermen?

Waar bewaart het afstand — of zoekt het net nabijheid?

Welke controle, voorspelbaarheid of veiligheid wordt hier bewaakt?

Vanuit een hechtingsperspectief wordt gedrag niet willekeurig, maar functioneel. Slim zelfs, binnen de context waarin het ooit ontstaan is. Dat betekent niet dat alles moet blijven zoals het is — wel dat afstemmen pas mogelijk wordt wanneer je de logica ziet.

Wanneer ik gedrag op die manier exploreer, verschuift mijn eigen houding. Minder strijd. Meer helderheid. En daardoor ook betere grenzen.

Drie praktische vragen om mee te nemen naar je volgende contactmoment:

Wat houdt dit gedrag op afstand — of net dichtbij?
Wat werkte vroeger wél en wat vraagt nu iets anders?
Welk klein stukje kan ík vandaag aanpassen (tempo, taal, grens) om het veiliger te maken?

Professionele echtheid vraagt zelfkennis

In contact met complex gedrag word je onvermijdelijk ook jezelf tegen. Momenten waarop je sterker reageert dan je wil. Waar je te snel wil oplossen. Of net afstand neemt.

Zelfkennis is dan geen luxe, maar een beschermende factor. Niet om jezelf te analyseren tot stilstand, wel om te voorkomen dat je onbewust gaat invullen, overnemen of forceren.

Vaak is één collega die even meekijkt waardevoller dan tien technieken. Niet omdat die collega het antwoord heeft, maar omdat samen kijken ruimte creëert.

Geen handleiding, wel afstemming

Trauma en langdurige onveiligheid laten sporen na. Je voelt het soms nog vóór het benoemd wordt: wantrouwen, overleving, terugtrekken, aanklampen, boosheid.

Er bestaat geen handleiding voor zulke momenten. Wel patronen. En vooral: micro-afstemmingen die het verschil maken.

Een aangepast tempo.

Andere woorden.

Een duidelijke maar rustige grens.

Millimeterwerk — maar betekenisvol.

Grenzen, herstel en menselijkheid

Deze periode herinnerde me ook aan iets wat we eigenlijk wel weten, maar toch moeilijk toepassen: grenzen zijn zorg. Voor jezelf én voor de ander. Ik moest dat letterlijk oefenen: ziek zijn en tóch willen doorwerken. Rust, humor en kleine gebaren bleken geen “extraatjes”, maar brandstof. Niet om minder betrokken te zijn, maar om het vol te houden.

Ik werd eraan herinnerd dat professioneel blijven niet betekent dat je altijd beschikbaar moet zijn. Het betekent aanwezig blijven zonder mee kopje-onder te gaan.

Wat ik meeneem

Als ik alles samenleg, blijft dit hangen:

Begin klein en echt — dat houdt beweging mogelijk.
Lees gedrag als functie; dan wordt afstemmen concreter.
Zelfkennis beschermt tegen overnemen of forceren.
Kleine lichtpuntjes dragen het werk.
Rust is geen pauzeknop, maar onderhoud van je professionele beschikbaarheid.

Misschien neem jij iets anders mee. Dat is prima. Maar als deze reflectie je helpt om gedrag net iets anders te lezen — bij de ander of bij jezelf — dan heeft ze haar werk gedaan.

Verder lezen of verdiepen?

Op deze website deel ik reflecties, kaders en opleidingen voor hulpverleners die werken met complex, uitdagend of risicovol gedrag.

Wie merkt dat deze manier van denken helpend is, kan op mijn website verder verkennen hoe dit vertaald wordt naar een professioneel kader, opleidingen en begeleiding voor hulpverleners in complexe contexten.

Je kan je hieronder inschrijven om nieuwe artikels en tools automatisch te ontvangen.